3. Κατάσταση της επιστημονικής τεκμηρίωσης για την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια της θεραπείας με βεντούζες

Η θεραπεία με βεντούζες συγκαταλέγεται στις περισσότερο μελετημένες συμπληρωματικές πρακτικές, με εκατοντάδες τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές και δεκάδες μετα-αναλύσεις που έχουν δημοσιευθεί για ένα ευρύ φάσμα παθήσεων. Η σύνοψη των επιστημονικών δεδομένων σχετικά με την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια της θεραπείας με βεντούζες, η οποία παρουσιάζεται στην παρούσα ενότητα, παρέχεται αποκλειστικά για λόγους ενημερωτικού πλαισίου. Είναι ανεξάρτητη από την ανασκόπηση χαρτογράφησης σχετικά με την εκπαίδευση, η οποία περιγράφεται στην Ενότητα 5, και δεν αποτελεί αξιολόγηση, έγκριση ή σύσταση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ).

Όσον αφορά την αποτελεσματικότητα, οι ισχυρότερες και πιο συνεπείς ενδείξεις αφορούν τον χρόνιο μυοσκελετικό πόνο, ιδιαίτερα τη χρόνια οσφυαλγία, τον χρόνιο αυχενικό πόνο και την οστεοαρθρίτιδα του γόνατος, για τις οποίες οι συστηματικές ανασκοπήσεις αναφέρουν βελτιώσεις με γενικά χαμηλό έως μέτριο βαθμό βεβαιότητας των επιστημονικών δεδομένων. Τα στοιχεία για τις περισσότερες άλλες παθήσεις είναι αντικρουόμενα, ανεπαρκή ή δεν καταδεικνύουν όφελος, ενώ το μέγεθος των αναφερόμενων επιδράσεων τείνει να μειώνεται όταν η θεραπεία με βεντούζες συγκρίνεται με ενεργές θεραπευτικές παρεμβάσεις, αντί με ομάδες ελέγχου χωρίς θεραπεία ή με συνήθη φροντίδα (22–24). Στην περιγραφική ταξινόμηση που χρησιμοποιείται σε αυτή τη σειρά εγγράφων εργασίας, η θεραπεία με βεντούζες χαρακτηρίζεται ως πρακτική που παρουσιάζει οφέλη για ορισμένες συγκεκριμένες παθήσεις, με την επιστημονική τεκμηρίωση να υπόκειται σε επιφυλάξεις, και όχι ως πρακτική με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα σε ολόκληρο το φάσμα των εφαρμογών της.

Όσον αφορά την ασφάλεια, η θεραπεία με βεντούζες θεωρείται γενικά καλά ανεκτή. Τα κυκλικά σημάδια (εκχυμώσεις), που διαρκούν μία έως δύο εβδομάδες, ο ήπιος τοπικός πόνος και ο παροδικός αποχρωματισμός του δέρματος θεωρούνται αναμενόμενες αντιδράσεις και όχι ανεπιθύμητες ενέργειες. Οι αναφερόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες κυμαίνονται από ήπιες έως μέτριες (π.χ. εγκαύματα από βεντούζες με φωτιά, σχηματισμός φυσαλίδων, ζάλη, αγγειοπνευμονογαστρική συγκοπή και τοπική λοίμωξη) έως σπάνιες αλλά σοβαρές επιπλοκές που περιγράφονται στη βιβλιογραφία αναφορών περιστατικών. Ο αναφερόμενος κίνδυνος αυξάνεται προοδευτικά από τις ξηρές βεντούζες (πολύ χαμηλός κίνδυνος) στις βεντούζες με φωτιά (πρόσθετος κίνδυνος εγκαυμάτων) και στις υγρές ή αφαιμακτικές βεντούζες (σημαντικά υψηλότερος κίνδυνος λοιμώξεων), σε συμφωνία με τις εσωτερικές παραμέτρους ασφάλειας που αναφέρονται στην Ενότητα 2.2, με την υγιεινή και την επαγγελματική επάρκεια του εφαρμοστή να περιγράφονται ως οι κύριοι παράγοντες ασφάλειας (25). Στην περιγραφική ταξινόμηση που χρησιμοποιείται σε αυτή τη σειρά εγγράφων εργασίας, η θεραπεία με βεντούζες χαρακτηρίζεται ως ασφαλής υπό προϋποθέσεις.

Στη βιβλιογραφία εντοπίζονται αρκετοί μεθοδολογικοί περιορισμοί, μεταξύ των οποίων η σχεδόν αδύνατη εφαρμογή τυφλοποίησης, η γεωγραφική και γλωσσική συγκέντρωση των κλινικών δοκιμών, η μεγάλη διαφοροποίηση των πρωτοκόλλων, η ανεπαρκής αναφορά ανεπιθύμητων ενεργειών στις κλινικές δοκιμές σε σύγκριση με τις αναφορές περιστατικών, οι σύντομες περίοδοι παρακολούθησης και η εξάρτηση από αδύναμες συγκριτικές παρεμβάσεις. Οι περιορισμοί αυτοί μετριάζουν τον βαθμό βεβαιότητας των σημερινών συμπερασμάτων (22–24). Η Ενότητα 5 περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο καταγράφεται, οργανώνεται και παρέχεται η εκπαίδευση στη θεραπεία με βεντούζες· δεν διατυπώνει ισχυρισμούς σχετικά με την κλινική αποτελεσματικότητα ή την ασφάλεια της ίδιας της θεραπείας με βεντούζες.

«Η παρούσα μετάφραση δεν δημιουργήθηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ). Ο ΠΟΥ δεν φέρει ευθύνη για το περιεχόμενο ή την ακρίβεια της παρούσας μετάφρασης. Η πρωτότυπη αγγλική έκδοση αποτελεί τη δεσμευτική και αυθεντική έκδοση».

Πηγή πληροφοριών : www.who.int

Προμηθευτείτε μέσω skroutz το βιβλίο του Κωνσταντίνου Βαϊτσαρά από εδώ 

Η γνώμη μου 

Το τρίτο κεφάλαιο της έκθεσης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας αποτελεί, κατά την άποψή μου, ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συγκεκριμένης επιστημονικής καταγραφής, καθώς μας καλεί να εξετάσουμε τη θεραπεία με βεντούζες πέρα από την ιστορική της διαδρομή και τη μακροχρόνια παραδοσιακή χρήση της.

Μας καλεί να απαντήσουμε σε δύο ουσιαστικά ερωτήματα:

Πόσο αποτελεσματική είναι μια θεραπευτική πρακτική και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να εφαρμοστεί με ασφάλεια;

Η ποσότητα των μελετών δεν καθορίζει την ποιότητα των αποδείξεων

Η ύπαρξη εκατοντάδων τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών και δεκάδων μετα-αναλύσεων καταδεικνύει το σημαντικό ερευνητικό ενδιαφέρον για τη θεραπεία με βεντούζες.

Ωστόσο, θεωρώ απαραίτητο να επισημάνω ότι ο αριθμός των δημοσιεύσεων δεν αποτελεί από μόνος του απόδειξη αποτελεσματικότητας. Η επιστημονική αξιολόγηση απαιτεί να εξετάζουμε την ποιότητα των μελετών, τη μεθοδολογία, το μέγεθος των θεραπευτικών αποτελεσμάτων και τη δυνατότητα αναπαραγωγής των ευρημάτων.

Το γεγονός ότι οι ισχυρότερες ενδείξεις αφορούν συγκεκριμένες μορφές χρόνιου μυοσκελετικού πόνου, με χαμηλή έως μέτρια βεβαιότητα των δεδομένων, υπογραμμίζει την ανάγκη προσεκτικής ερμηνείας. Δεν μπορούμε να μεταφέρουμε αυθαίρετα τα πιθανά οφέλη μιας τεχνικής από μία πάθηση σε κάποια άλλη, χωρίς να υπάρχουν αντίστοιχα επιστημονικά δεδομένα. Η επιστημονική υπευθυνότητα δεν βρίσκεται στην υπόσχεση ενός αποτελέσματος, αλλά στην ειλικρινή παρουσίαση όσων γνωρίζουμε και όσων παραμένουν αβέβαια.

Ένα δεύτερο ουσιαστικό σημείο είναι ο χαρακτηρισμός της θεραπείας με βεντούζες ως «ασφαλούς υπό προϋποθέσεις». Η συγκεκριμένη διατύπωση έχει ιδιαίτερη σημασία για κάθε επαγγελματία που εφαρμόζει συμπληρωματικές τεχνικές. Καμία πρακτική που επιδρά στους ανθρώπινους ιστούς δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απολύτως ακίνδυνη.

Η δημιουργία αρνητικής πίεσης μπορεί να προκαλέσει τοπικές αντιδράσεις, ενώ ορισμένες τεχνικές συνοδεύονται από επιπρόσθετους κινδύνους, όπως εγκαύματα, τραυματισμούς του δέρματος και λοιμώξεις. Η σωστή αξιολόγηση του ατόμου πριν από την εφαρμογή, η γνώση των αντενδείξεων, η τήρηση των κανόνων υγιεινής και η επιλογή της κατάλληλης τεχνικής αποτελούν βασικές προϋποθέσεις επαγγελματικής υπευθυνότητας. Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρώ ότι η επαγγελματική επάρκεια δεν περιορίζεται στη γνώση του τρόπου εφαρμογής μιας τεχνικής, αλλά περιλαμβάνει και την ικανότητα αναγνώρισης των περιπτώσεων στις οποίες δεν πρέπει να εφαρμοστεί.

Η παραπομπή σε κατάλληλο επαγγελματία υγείας, όταν απαιτείται, αποτελεί ένδειξη επαγγελματισμού και σεβασμού προς τον άνθρωπο. Στην καθημερινή επαγγελματική πρακτική, η αναφερόμενη ανακούφιση ενός ατόμου μπορεί να αποτελεί μια σημαντική προσωπική εμπειρία.

Ωστόσο, η υποκειμενική βελτίωση δεν αρκεί για να αποδείξει ότι το αποτέλεσμα οφείλεται αποκλειστικά στη συγκεκριμένη παρέμβαση. Η φυσική πορεία ενός συμπτώματος, οι προσδοκίες του ατόμου, η επίδραση του θεραπευτικού περιβάλλοντος και άλλοι παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν το τελικό αποτέλεσμα. Για τον λόγο αυτό, οι συγκριτικές κλινικές μελέτες είναι απαραίτητες. Η παρατήρηση και η επαγγελματική εμπειρία μπορούν να συμβάλουν στη διατύπωση ερευνητικών ερωτημάτων, αλλά δεν πρέπει να υποκαθιστούν την επιστημονική τεκμηρίωση.

Μέσα από το ερευνητικό έργο της ΙΑΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ, επιδιώκω να αναδεικνύω την ιστορική και πολιτιστική αξία των παραδοσιακών θεραπευτικών πρακτικών, διατηρώντας παράλληλα σαφή διάκριση ανάμεσα στην παράδοση και στην επιστημονική απόδειξη.

Η μελέτη μιας πρακτικής δεν σημαίνει απαραίτητα την αποδοχή όλων των θεραπευτικών ισχυρισμών που τη συνοδεύουν. Αντίθετα, θεωρώ ότι η ουσιαστική συμβολή της έρευνας είναι να αναδεικνύει τα τεκμηριωμένα δεδομένα, να εντοπίζει τους περιορισμούς και να ενθαρρύνει την περαιτέρω επιστημονική διερεύνηση.

Είναι επίσης σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η συγκεκριμένη έκθεση του ΠΟΥ έχει περιγραφικό χαρακτήρα. Η παρουσίαση των διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων δεν αποτελεί επίσημη έγκριση ή σύσταση εφαρμογής της θεραπείας με βεντούζες από τον Οργανισμό. Η ορθή ενημέρωση του κοινού προϋποθέτει να μην αποδίδουμε σε έναν επιστημονικό οργανισμό συμπεράσματα που ο ίδιος δεν έχει διατυπώσει.

Το τρίτο κεφάλαιο αναδεικνύει ότι η θεραπεία με βεντούζες αποτελεί αντικείμενο σημαντικής επιστημονικής έρευνας, με ενδείξεις πιθανού οφέλους σε ορισμένες καταστάσεις, αλλά και με ουσιαστικούς περιορισμούς ως προς τη βεβαιότητα των δεδομένων.

Ως επαγγελματίας, θεωρώ ότι η υπεύθυνη προσέγγιση βασίζεται σε τρεις θεμελιώδεις αρχές:

• Γνώση, ασφάλεια και επιστημονική ειλικρίνεια.
• Γνώση για την κατανόηση των τεχνικών και των περιορισμών τους.
• Ασφάλεια για την προστασία του ανθρώπου.
• Επιστημονική ειλικρίνεια για την αποφυγή υπερβολικών υποσχέσεων και ατεκμηρίωτων θεραπευτικών ισχυρισμών.

Η σύγχρονη προσέγγιση στην Παραδοσιακή και Συμπληρωματική Ιατρική δεν πρέπει να στηρίζεται στην αντιπαράθεση ανάμεσα στην παράδοση και την επιστήμη, αλλά στη συστηματική αξιολόγηση κάθε πρακτικής με γνώμονα την ανθρώπινη υγεία.

Γιατί η πραγματική αξία μιας θεραπευτικής πρακτικής δεν αποδεικνύεται από το πόσους αιώνες χρησιμοποιείται, αλλά από το πόσο αξιόπιστα μπορούμε να τεκμηριώσουμε τα οφέλη της και να προστατεύσουμε τον άνθρωπο από τους κινδύνους της.

Κωνσταντίνος Βαϊτσαράς
Συγγραφέας  | ΙΑΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ

Σημαντική ενημέρωση: Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελούν ιατρική διάγνωση ή εξατομικευμένη θεραπευτική σύσταση. Πριν από οποιοδήποτε πρόγραμμα, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν προβλήματα υγείας, εγκυμοσύνη, πρόσφατη επέμβαση ή χρόνια νόσος, απαιτείται συμβουλή από τον κατάλληλο επαγγελματία υγείας.

Πού κυκλοφορεί η ΙΑΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ;

Το βιβλίο ΙΑΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ κυκλοφορεί στις μεγαλύτερες ηλεκτρονικές πλατφόρμες βιβλίου και μέσω μεγάλων βιβλιοπωλείων, όπως ο ΙΑΝΟΣ. Είναι επίσης διαθέσιμο κατόπιν παραγγελίας από βιβλιοπωλεία σε όλη την Ελλάδα.

Η παρουσία του βιβλίου στον ΙΑΝΟ μπορεί να επιβεβαιωθεί στην επίσημη σελίδα της ΙΑΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ στο βιβλιοπωλείο ΙΑΝΟΣ.

Για πληροφορίες σχετικά με την προμήθεια του βιβλίου ή για θέματα που αφορούν τα ιαματικά λουτρά, μπορείτε να επικοινωνήσετε απευθείας με τον Κωνσταντίνο Βαϊτσαρά στο id@efzin.org.